Lazkao Txiki hil zela 25 urte

25 urte pasatu dira Lazkao Txiki bertsolaria zendu zenetik. 66 urte baino ez zeuzkan. Berriako "Gorputz txiki, sakonera handi" artikuluan Lazkao Txikiren pasadizoak, ateraldiak, zirtoak, samurtasuna eta sentiberatasuna gogorarazi dizkigute.

Bertsolari dokumentalaren gidoia

Zer da gidoia? Harluxet Hiztegi Entziklopedikoaren arabera:

Gidoi: iz. (Heg.) 1. Irrati-, telebista-programa edo film baten akzio edo garapeneko elementuak (elkarrizketak, musika, planoak, etab.) zehazturik azaltzen diren testua. 2. Hitzaldi, gai, etab. garatzeko lagungarri moduan erabiltzen den testu eskematikoa.

Guk aurkezpenen gidoiak osatu izan ditugu, batez ere, baina pelikulek ere gidoiak dituzte. Horren adibide da gaur bertan Booktegin argitaratu berri duten Bertsolari filmaren gidoia.

Hasteko, zer da Booktegi? Mota guztietako euskarazko liburuak dohainik plazaratzeko eta deskargatzeko weborria da. Egunez egun, geroz eta liburu gehiago aurkitu ditzakegu bertan. 

Gaur bertan Bertsolari luzemetraiaren gidoia argitaratu berri dute. Eta ez hori bakarrik, Asier Altuna zuzendariari egindako elkarrizketa ere jarri dute gure eskura.

Gidoiaren transkrbapena ikustea oso interesgarria da, filmaren beste ikuspegi bat ematen digulako. Pelikula esteka honetan ikusi daiteke, prezio irrigarri baten truke (zer dira, bada, 3 euro gaur egun, etxean bertan, pelikula bat ikustearen truke, zineak zein garesti dauden ikusita?).

Dena ondo zihoan, argia piztu den arte

2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusia hurbiletik jarraitu dugu: bertso-saioetan aurkitu dugu elkar, bertsoak analizatu ditugu, iritziak elkar trukatu... BECeko final handiaren zain geratu garenez, eta bertsolaritzako bertso gogoangarriez aritu garenez, Irungo finalerdietan Maialen Lujanbiok botatako bertso hau ezin genezake aparte utzi. Gozatu!

"Dena ondo zihoan, argia piztu den arte", (Irun, 2017-11-01)

Trago bat eta beste trago bat

gure kaleetan barrena

ta piztea da alkoholak eta

sexu grinak dakarrena.

"Zure etxera, nere etxera"

betiko gauzak aurrena,

zure logelan sartu gera ta

hara hemen ondorena:

argia zegon itzalita ta

bertan biluztu naiz dena

ta bat-batean piztu egin da

argi txiki xumeena

nere gerrira begira zaude

ez naiz uste zenuena.

Estali arte izan dugunak

nahiko irri, nahiko broma.

Ahorik aho pasa dugunak

gintonic barruko horma.

Bular parea zut neukan eta

zuk eman didazu forma,

galtza estuak nebilzkin arren,

ez takoi eta ez gona.

"Hau ta hura naiz", "hartzen ari naiz

zenbait botika, hormona",

"gizona eta andrea nauzu,

ez andrea, ez gizona".

nere inon ez egon nahia ote

da zure ezinegona.

Gizarte honen estereotipo

ta gizarte honen usteen

tranpan zu ari zera erortzen

eta hori ez dizut uzten.

zuk badakizu nola zizelka

eta marraztu gaituzten

ze inporta du gaur ari banaiz

zure aurrean biluzten

eta neroni, ni neu naizena,

hori bakarrik gorpuzten,

nere gerripe zintzilikako

desira ari da puzten,

itzali zazu argia eta

utzi azalari ikusten.

Bertsoak sortzen

Aurreko sarrera batean aipatu nituen Rimador, BertsolarIXA  edo bertso-eskoletako arbela digitala hitz-errimatuak bilatzeko. Oso aplikazio lagungarriak, bide batez, Andoni Egañaren errima-margaritak osatzeko:

Landu ditugu sinonimoak eta errimak, hausnartu dugu bertsoaren sorkuntza prozesuaz, entzun ditugu hainbat bertso gogoangarri... bertsoak sortzea bakarrik geratzen zaigu!

Baina, lasai! Horretarako ere baditugu hainbat tresna baliagarri. Alde batetik, jada ezagutzen dugun bertso-eskola digitala eta, bestetik, telefonoetarako SegaPoto aplikazioa. Tresna bietan neurriak, doinuak, sinonimoak, errimak... erraz bilatu ditzakegu gure bertso-sortak osatzeko. 

Biak ala biak oso interesgarriak dira eta jolaserako aproposak. Bukatu zaizkigu bertsotan ez aritzeko aitzakiak! Animatu erabiltzera eta utzi ingurukoak aho bete hortz!

Bertsoaren sorkuntza

Bertso bat sortzeak sekulako kontzentrazioa eta imajinazioa eskatzen ditu. Are gehiago bat-batekoan. Hurrengo bideo hauetan bertsoaren sorkuntzaz hitz egiten digute bi bertsolari handik.

Alde batetik, Xabier Amurizaren bideo bat dugu. Bertan, Amurizak bertsoa sortzeko prozesuaz hausnartzen du. Ez da bideo berriegia, baina funtsa ez da inolaz aldatu.

Xabier Amurizak ekarri handia izan du bertsolaritzan. Zer esanik ez dago, bere hiztegi errimatua oso arrakastatsua eta erabilia izan dela bertsolari gazteen eta ez hain gazteen artean.

Bertsoak sortzeaz gain, egungo bertsolaritzak aldaketa izugarriak pairatu ditu: bertsolarien nolakotasuna, bertso-errimen aberastasuna, bertso-doiunu berrien agerpena... Amets Arzallusek, hurrengo bideo honetan, bertso-doinu berrien sorkuntzaren inguruan hausnartzen du, 2013ko bertso finalean plazaratutako doinua oinarri hartuz:

Bertso zahar gogoangarriak

Badira zenbait bertso ahazten zailak izango zaizkigunak. Alde batetik, bertsook bota zituzten bertsolariak benetan bertsolari handiak izan zirelako eta, bestetik, bertsoak eurak mundialak direlako. 

Esate baterako, Lazkao Txikik ispiluari botatako bertso hauek:

Edo, 1967ko Bertsolari Txapelketa Nagusian, epaileak buruz burukorako Uztapide eta Xalbador sailkatu zirenekoa. Ikusleak, bost minutu eta erdiz, Xalbadorri txistuka aritu ostean, Xalbadorrek bertso hau bota zuen. Zalantzarik gabe bertsolaritzako pasarte ezagunenetako eta tamalgarrienetako bat: 

Pello Errotak Txirritari alkandora dela eta botatako bertsoa:

Eta, nola ez, Txirritaren erantzuna:

Pello Errota:

Ari naizela, ari naizela,
hor ikusten det Txirrita.
Eta zein ez da harrituko gaur
gizon hori ikusita?
Dudarik gabe egina dio
andregaiari bisita.
Oso dotore etorri zaigu
bi alkandora jantzita.

Txirrita:

Hauxe da lotsa eman didana

gizon artera sartuta!

Edozer gauza esaten degu

edanarekin poztuta.

Bi alkandora ekarri ditut,

bat eranztea ahaztuta...

Pellok bi nola jantziko ditu

bat besterikan ez du ta?

1986ko bertsolari txapelketan, Peñagarikanok egundoko parranda bota eta Egaña amonaren ohera, emaztea delakoan, sartu zeneko ofizioa ere ez da erraz ahaztekoa. Ikusi bideo honetan, 4:40 minututik 10:20 minutura:

Gainera, Negu Gorriak musika taldeak bere kantu bat girotzeko erabili zuen bertsoaldi hori:

Ziur bertsolaritzak horrelako urrezko une gehiago utziko dizkigula hemendik aurrera ere.